<\/p>\n
J\u0119zyk hiszpa\u0144ski<\/strong> \u2013 j\u0119zyk nale\u017c\u0105cy do rodziny roma\u0144skiej j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich. Wsp\u00f3\u0142czesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpa\u0144skoj\u0119zycznej) wywodz\u0105 si\u0119 ze \u015bredniowiecznego j\u0119zyka kastylijskiego. Jeszcze dzi\u015b j\u0119zyk hiszpa\u0144ski bywa nazywany kastylijskim, dla odr\u00f3\u017cnienia go od innych j\u0119zyk\u00f3w u\u017cywanych w Hiszpanii.<\/p>\n J\u0119zyk hiszpa\u0144ski jest trzecim najpowszechniej u\u017cywanym j\u0119zykiem na Ziemi. W roku 2006 oceniano, \u017ce pos\u0142uguje si\u0119 nim jako j\u0119zykiem ojczystym oko\u0142o 400 milion\u00f3w ludzi na siedmiu kontynentach, szczeg\u00f3lnie w Ameryce Po\u0142udniowej i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej. Dalsze 100 milion\u00f3w u\u017cywa go jako drugiego j\u0119zyka, natomiast liczba ludzi w og\u00f3le na \u015bwiecie m\u00f3wi\u0105cych tym j\u0119zykiem to ponad 0,5 miliarda. J\u0119zyk hiszpa\u0144ski nale\u017cy tak\u017ce do grupy j\u0119zyk\u00f3w ekspansywnych (latynizacja Ameryki P\u00f3\u0142nocnej). Jest on j\u0119zykiem mi\u0119dzynarodowym i urz\u0119dowym g\u0142\u00f3wnych organizacji mi\u0119dzynarodowych politycznych i gospodarczych takich jak m.in.: UE, Unia Afryka\u0144ska, OPA, ONZ, NAFTA, Traktat antarktyczny, UNICEF, UNASUR, FIFA, UEFA, Interpol, Europol, CARICOM, WHO, \u015awiatowa Organizacja Handlu, Mercosur oraz wielu innych.<\/p>\n Uchwalona 27 grudnia 1978 (znowelizowana 27 sierpnia 1992) Konstytucja Hiszpanii stanowi, \u017ce „Kastylijski jest hiszpa\u0144skim urz\u0119dowym j\u0119zykiem pa\u0144stwa. Wszyscy Hiszpanie maj\u0105 obowi\u0105zek go zna\u0107 i prawo nim si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107” (art. 3 ust. 1 Konstytucji Hiszpanii). Niemniej „Pozosta\u0142e j\u0119zyki hiszpa\u0144skie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c j\u0119zykami urz\u0119dowymi w odpowiednich wsp\u00f3lnotach autonomicznych, zgodnie z ich statutami” (art. 3 ust. 2 Konstytucji Hiszpanii).<\/p>\n Do kategorii owych „pozosta\u0142ych j\u0119zyk\u00f3w hiszpa\u0144skich” zalicza si\u0119, wyst\u0119puj\u0105ce w niekt\u00f3rych regionach (autonomiach) Hiszpanii, lokalne, rodzime j\u0119zyki:<\/p>\n Etymologia<\/strong><\/p>\n Wed\u0142ug Hiszpa\u0144skiej Akademii Kr\u00f3lewskiej s\u0142owo hiszpa\u0144ski – espa\u00f1ol pochodzi od provenzal espaignol<\/em> \u0142aci\u0144skiej nazwy Hispaniolus obecnie oznaczaj\u0105cego Hiszpani\u0119. Hispaniolus pochodzi od \u0142aci\u0144skiej nazwy prowincji Hispania na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim i na Balearach. Inna teoria m\u00f3wi z kolei pochodzeniu tego s\u0142owa od Castellanus<\/em>, \u0142aci\u0144skiej nazwy Kastylii, obecnie regionu w \u015brodkowej Hiszpanii.<\/p>\n Zasi\u0119g j\u0119zyka hiszpa\u0144skiego i r\u00f3\u017cnice w dialektach<\/strong><\/p>\n Hiszpa\u0144ski jest jednym z oficjalnych j\u0119zyk\u00f3w takich organizacji jak m.in. ONZ, Unia Afryka\u0144ska czy Unia Europejska.<\/p>\n Hiszpa\u0144ski ma te\u017c wielu u\u017cytkownik\u00f3w w takich krajach jak Brazylia, Andora, Antyle Holenderskie, Belize, Filipiny, Izrael, Kanada, Maroko, Stany Zjednoczone (Arizona, Floryda, Kalifornia, Nevada, Nowy Jork, Teksas) , Trynidad i Tobago. Hiszpa\u0144skim m\u00f3wi si\u0119 te\u017c na Gibraltarze i w Saharze Zachodniej. Jest on r\u00f3wnie\u017c nauczany w szko\u0142ach w ka\u017cdym kraju Unii Europejskiej, jak i r\u00f3wnie\u017c w szko\u0142ach na ka\u017cdym kontynencie. We Francji ok. 70% m\u0142odzie\u017cy uczy si\u0119 j\u0119zyka hiszpa\u0144skiego, podobnie rzecz si\u0119 ma we W\u0142oszech. Hiszpa\u0144ski jest drugim po angielskim najcz\u0119\u015bciej nauczanym j\u0119zykiem na \u015bwiecie (ponad 20 milion\u00f3w student\u00f3w, cho\u0107 niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a wskazuj\u0105 nawet 46 milion\u00f3w os\u00f3b ucz\u0105cych si\u0119 hiszpa\u0144skiego w ponad 90 krajach). Ponadto j\u0119zyk ten jest drugim j\u0119zykiem w komunikacji mi\u0119dzynarodowej.<\/p>\n Jest kilka istotnych r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy dialektami hiszpa\u0144skiego u\u017cywanymi w samej Hiszpanii i w hispanoj\u0119zycznej Ameryce. Za standard og\u00f3lnokrajowy Hiszpanii przyjmowana jest wymowa p\u00f3\u0142nocnokastylijska (chocia\u017c nie zaleca si\u0119 u\u017cycia s\u0142abych zaimk\u00f3w, ani ulegania zjawisku j\u0119zykowemu zwanemu laismo, czyli zamiany rodzajnika le na la).<\/p>\n Hiszpanie osiedlaj\u0105cy si\u0119 na kontynencie ameryka\u0144skim przynie\u015bli ze sob\u0105 w\u0142asne regionalizmy. St\u0105d u r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci i grup etnicznych mo\u017cna dzi\u015b znale\u017a\u0107 r\u00f3\u017cne akcenty. Typowa dla Ameryki \u0141aci\u0144skiej, tak jak i dla Andaluzji, jest wymowa zwana seseo, polegaj\u0105ca na wymowie c (przed e oraz i) oraz z jako s. Na przyk\u0142ad kastylijskie \/\u03b8\/ w s\u0142owach ciento, caza wymawiane jest jak \/s\/, tak jak np. w ser, casa.<\/p>\n Tradycyjnie w hiszpa\u0144skim wyst\u0119powa\u0142 fonem \/\u028e\/ (palatalna lateralna), w pi\u015bmie wyra\u017cany przez ll. Zanik\u0142 on na wi\u0119kszo\u015bci obszar\u00f3w Ameryki, z wyj\u0105tkiem dwuj\u0119zycznych obszar\u00f3w, na kt\u00f3rych m\u00f3wi si\u0119 w keczua lub w innych j\u0119zykach rdzennych Ameryki posiadaj\u0105cych ten fonem w swojej fonetyce. Obecnie zanika tak\u017ce w Hiszpanii, ale podobnie \u2013 z wyj\u0105tkiem dwuj\u0119zycznych obszar\u00f3w j\u0119zyka katalo\u0144skiego lub innych j\u0119zyk\u00f3w, w kt\u00f3rych obecne jest \/\u028e\/. Na wi\u0119kszo\u015bci obszar\u00f3w fonem ten upodabnia si\u0119 do \/j\/. Zjawisko to nazywane jest yeismo. W argenty\u0144skim dialekcie rioplatense \/j\/ i \/\u028e\/ s\u0105 na og\u00f3\u0142 wymawiane jak \/\u0292\/ (palatalna d\u017awi\u0119czna szczelinowa), w spos\u00f3b zbli\u017cony do polskiego \u017a. Zjawisko to nazywa si\u0119 \u017eeismo.<\/p>\n W sferze wymowy zjawiskiem typowym dla Karaib\u00f3w jest zamienianie [r] z [l] i na odwr\u00f3t, w zale\u017cno\u015bci od regionu. I tak w Santo Domingo zamiast \u201emi amor\u201d (kochanie) us\u0142ysze\u0107 mo\u017cna \/mi a’mol\/. Na po\u0142udniowym zachodzie z kolei \u201efalda\u201d (sp\u00f3dnica) wymawiana jest jako \/’farda\/. Niew\u0105tpliwie naj\u015bpiewniejszym akcentem[potrzebne \u017ar\u00f3d\u0142o] charakteryzuj\u0105 si\u0119 mieszka\u0144cy p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Dominikany \u2013 el Cibao. Tu z kolei g\u0142oska [r] zast\u0119powana jest przez [j] \u2013 st\u0105d \u201ePuerto Plata\u201d brzmi jako \/’pwejto 'plata\/. W sferze leksykalnej dostrzec mo\u017cna wp\u0142ywy kultury rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w wysp, Tain\u00f3w, np. w wyrazach: guagua \u2013 pojazd (autobus), mang\u00fa \u2013 t\u0142uczona mieszanka (np. banan\u00f3w). R\u00f3wnie\u017c okupacja kraju przez wojska ameryka\u0144skie, jak i blisko\u015b\u0107 obu kraj\u00f3w, pozostawi\u0142y sw\u00f3j \u015blad na j\u0119zyku u\u017cywanym w Dominikanie, np. w s\u0142owach: chequear (z ang. to check \u2013 sprawdza\u0107) lub setear (z ang. to set \u2013 uporz\u0105dkowa\u0107).<\/p>\n Mi\u0119dzy j\u0119zykiem hiszpa\u0144skim u\u017cywanym w Hiszpanii a jego po\u0142udniowoameryka\u0144skimi dialektami wyst\u0119puj\u0105 te\u017c ma\u0142e r\u00f3\u017cnice gramatyczne. Przyk\u0142adowo u\u017cycie drugiej osoby liczby pojedynczej t\u00fa (ty) w Argentynie za pomoc\u0105 vos np.: t\u00fa trabajas = vos trabajas (ty pracujesz); t\u00fa eres = vos sos (ty jeste\u015b). Najwa\u017cniejsz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 jest zakres u\u017cycia czas\u00f3w. W Ameryce Po\u0142udniowej znacznie rzadziej ni\u017c w Hiszpanii u\u017cywa si\u0119 czasu preterito perfecto, kt\u00f3ry cz\u0119sto zast\u0119powany jest czasem preterito indefinido. Poza tym rozpowszechnione jest te\u017c (zw\u0142aszcza w Urugwaju, Argentynie i Chile) u\u017cycie (archaicznego w Hiszpanii) zaimka vos na oznaczenie drugiej osoby liczby pojedynczej (i u\u017cycie w tej osobie specjalnej, nie wyst\u0119puj\u0105cej w odmianie hiszpa\u0144skiej, ko\u0144c\u00f3wki fleksyjnej czasownika) oraz zanik drugiej osoby liczby mnogiej, zast\u0119powanej osob\u0105 trzeci\u0105 (ustedes).<\/p>\n Na og\u00f3\u0142 s\u0105dzi si\u0119, \u017ce sprawy j\u0119zyka hiszpa\u0144skiego s\u0105 regulowane przez RAE (Real Academia Espa\u00f1ola). W rzeczywisto\u015bci trudno jest ustala\u0107 kszta\u0142t j\u0119zyka dekretami, ale RAE, wraz z 21 innymi akademiami j\u0119zykowymi, ma znacz\u0105cy, zachowawczy wp\u0142yw na j\u0119zyk poprzez publikacj\u0119 s\u0142ownik\u00f3w oraz poradnik\u00f3w dotycz\u0105cych gramatyki i stylu, kt\u00f3re s\u0105 powszechnie przestrzegane.<\/p>\n Dialekty j\u0119zyka hiszpa\u0144skiego<\/strong><\/p>\n Romanista Witold Ma\u0144czak wymienia nast\u0119puj\u0105ce dialekty:<\/p>\n Obecnie widoczna jest tendencja do traktowania wszystkich dialekt\u00f3w hiszpa\u0144skich jako odr\u0119bne j\u0119zyki.<\/p>\n Alfabet<\/strong><\/p>\n Alfabet hiszpa\u0144ski sk\u0142ada si\u0119 z 26 liter alfabetu \u0142aci\u0144skiego, jednej litery dodatkowej \u00f1 oraz dw\u00f3ch grup literowych ch i ll. Dwuznaku rr kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c odpowiada odr\u0119bnemu fonemowi, \/r\/, nie traktuje si\u0119 jako odr\u0119bnego znaku w alfabecie. Od 1994 roku r\u00f3wnie\u017c ch i ll przy ustalaniu porz\u0105dku alfabetycznego nie s\u0105 traktowane jak odr\u0119bne litery, ale jako sekwencje liter (czyli w zestawieniach alfabetycznych <ch> jest pomi\u0119dzy \u2039ce\u203a a \u2039ci\u203a, a nie, jak uprzednio, po \u2039cz\u203a, podobnie jest w przypadku <ll>).<\/p>\n A (a), B (be), C (ce), CH (cehache\/cie), D (de), E (e), F (efe), G (ge), H (hache), I (i), J (jota), K (ka), L (ele), LL (elle), M (eme), N (ene), \u00d1 (e\u00f1e), O (o), P (pe), Q (cu), R (ere), S (ese), T (te), U (u), V (uve), W (uve doble), X (equis), Y (i griega), Z (zeta).<\/p>\n Interpunkcja<\/strong><\/p>\n Charakterystyczne dla j\u0119zyka hiszpa\u0144skiego jest wyst\u0119powanie odwr\u00f3conego znaku zapytania \u00bf <\/strong>oraz odwr\u00f3conego wykrzyknika \u00a1 <\/strong>. U\u017cywa si\u0119 ich na pocz\u0105tku zda\u0144 zako\u0144czonych odpowiednio znakiem zapytania i wykrzyknikiem. U\u0142atwia to stosowanie odpowiedniego akcentu zdaniowego.<\/p>\n Uproszczone zasady wymowy<\/strong><\/p>\n „b” i „v” \u2013 stoj\u0105ce na pocz\u0105tku wyrazu wymawia si\u0119 jak polskie „b”, w \u015brodku wyrazu jako g\u0142osk\u0119 po\u015bredni\u0105 pomi\u0119dzy „b” a „w”, np. banco, var\u00f3n, caballero<\/p>\n „z” \u2013 wymawia si\u0119 jak bezd\u017awi\u0119czne „th” w j\u0119zyku angielskim, np. zapato<\/p>\n „c” \u2013 przed samog\u0142oskami „e”, „i” wymawia si\u0119 jak om\u00f3wion\u0105 wy\u017cej liter\u0119 „z”, np. paciente, ciego<\/p>\n „c” \u2013 w pozosta\u0142ych przypadkach wymawia si\u0119 jak polskie „k”, np. calendario, cl\u00ednica<\/p>\n „que” \u2013 wymawia si\u0119 jak polskie „ke”, np. que<\/p>\n „qui” \u2013 wymawia si\u0119 jak polskie „ki”, np. quien<\/p>\n „ch” \u2013 wymawia si\u0119 jak polskie „cz” zmi\u0119kczone (np. w wyrazie „Chile”), np. chocolate<\/p>\n „j” \u2013 wymawia si\u0119 podobnie jak polskie „h”, np. junta<\/p>\n „g” \u2013 przed samog\u0142oskami „e”, „i” wymawia si\u0119 jak polskie „h”, np. gente, girar, \u00c1ngela<\/p>\n „g” \u2013 w pozosta\u0142ych przypadkach wymawia si\u0119 jak polskie „g” (w grupach gui, gue nie wymawia si\u0119 „u”), np. gabinete, guitarra<\/p>\n „ll” \u2013 wymawia si\u0119 jak polskie „j” lub „d\u017a” lub „\u017a” zmi\u0119kczone, np. llamar<\/p>\n „\u00f1” \u2013 wymawia si\u0119 jak polskie „\u0144”, np. Espa\u00f1a<\/p>\n „rr” \u2013 jest to d\u0142ugie „r” (jak w okrzyku „prrr!”), np. corrida<\/p>\n „y” \u2013 samodzielnie wymawia si\u0119 jak polskie „i”, w wyrazach wymawia si\u0119 jak polskie „j”, np. mayo<\/p>\n „h” \u2013 jest nieme i nie wymawia si\u0119 go prawie nigdy, np. herencia, humo<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" J\u0119zyk hiszpa\u0144ski \u2013 j\u0119zyk nale\u017c\u0105cy do rodziny roma\u0144skiej j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich. Wsp\u00f3\u0142czesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpa\u0144skoj\u0119zycznej) wywodz\u0105 si\u0119 ze \u015bredniowiecznego j\u0119zyka kastylijskiego. Jeszcze dzi\u015b j\u0119zyk hiszpa\u0144ski bywa nazywany kastylijskim, dla odr\u00f3\u017cnienia go od innych j\u0119zyk\u00f3w u\u017cywanych w Hiszpanii. J\u0119zyk hiszpa\u0144ski jest trzecim najpowszechniej…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-918","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sin-categoria-pl"],"acf":[],"yoast_head":"\n\n
\n