{"id":931,"date":"2011-12-02T09:47:51","date_gmt":"2011-12-02T09:47:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.inmsol.com\/"},"modified":"2013-05-19T15:00:09","modified_gmt":"2013-05-19T15:00:09","slug":"francisco-de-goya-y-lucientes-1746-1828","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.inmsol.com\/pl\/sin-categoria-pl\/francisco-de-goya-y-lucientes-1746-1828\/","title":{"rendered":"Francisco de Goya y Lucientes (1746 – 1828)"},"content":{"rendered":"

Francisco Jos\u00e9 Goya y Lucientes<\/strong> (ur. 30 marca 1746 w Fuendetodos, zm. 15 kwietnia 1828 w Bordeaux) – malarz kr\u00f3lewski na dworze hiszpa\u0144skim za panowania Karola III Burbona, Karola IV Burbona i Ferdynanda VII Burbona.<\/p>\n

<\/p>\n

BIOGRAFIA<\/strong><\/u><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 w niewielkiej wsi Fuendetodos, w prowincji Aragonia. By\u0142 synem Jos\u00e9 Goi i do\u00f1y Gracii Vincente Lucientes. Jego ojciec w owym czasie porzuci\u0142 zaw\u00f3d poz\u0142otnika (czym zajmowa\u0142 si\u0119 poprzednio w Saragossie) i zaj\u0105\u0142 si\u0119 upraw\u0105 roli. Matka pochodzi\u0142a ze zubo\u017ca\u0142ej hiszpa\u0144skiej rodziny szlacheckiej, kt\u00f3ra w Fuendetodos mia\u0142a niewielkie posiad\u0142o\u015bci ziemskie. Od 1760 roku rodzina zamieszka\u0142a w Saragossie, a Jos\u00e9 Goya powr\u00f3ci\u0142 do zawodu poz\u0142otnika. Francisco mia\u0142 pi\u0119cioro rodze\u0144stwa.\u00a0Miejscowy ksi\u0105dz, ojciec Salcedo, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na zdolnego ch\u0142opca i zaprowadzi\u0142 go do warsztatu malarza i dekoratora ko\u015bcio\u0142\u00f3w don Jos\u00e9 Luzan y Martineza. Francisco zosta\u0142 u niego czeladnikiem. Luzan y Martinez by\u0142 rzemie\u015blnikiem i cenzorem „bezecnych malowide\u0142” z polecenia trybuna\u0142u Inkwizycji. Tam Francisco, kopiuj\u0105c wzory z dzie\u0142 dawnych mistrz\u00f3w, pozna\u0142 zasady rysunku i techniki malarskiej.<\/p>\n

EDUKACJA<\/strong><\/u><\/p>\n

W 1763 roku Goya wyjecha\u0142 do Madrytu. Jako siedemnastolatek pr\u00f3bowa\u0142 dosta\u0107 si\u0119 na Akademi\u0119 San Fernando w Madrycie, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 w owym czasie Czech, Anton Rafael Mengs, b\u0119d\u0105cy zwolennikiem klasycyzmu. Mengs ignorowa\u0142 ostatniego wielkiego malarza weneckiego Giovanniego Battist\u0119 Tiepolo, kt\u00f3ry dekorowa\u0142 freskami sufit sali tronowej w pa\u0142acu kr\u00f3lewskim w Madrycie, w stylu i kolorach p\u00f3\u017anego baroku. Kolor Tiepola zachwyci\u0142 Goy\u0119, ale nie pomog\u0142o mu to dosta\u0107 si\u0119 na Akademi\u0119. Mengs otacza\u0142 si\u0119 lud\u017ami, kt\u00f3rzy na\u015bladowali jego malarstwo lub wzory antyczne. Niepowodzeniem zako\u0144czy\u0142a si\u0119 tak\u017ce nast\u0119pna pr\u00f3ba, podj\u0119ta trzy lata p\u00f3\u017aniej. Pierwsze miejsce zaj\u0105\u0142 w\u00f3wczas Ramon Bayeu, brat cz\u0142onka jury Francisca Bayeu. Najprawdopodobniej by\u0142 to przejaw nepotyzmu, kt\u00f3ry utrudnia\u0142 start artystom utalentowanym. Po tej „kl\u0119sce” Goya wst\u0105pi\u0142 na cztery lata do szko\u0142y Francisca Bayeu – malarza dworskiego i cz\u0142onka jury – gdzie kopiowa\u0142 dzie\u0142a antyku. W ten spos\u00f3b Goya odebra\u0142 solidne wykszta\u0142cenie, cho\u0107 nie m\u00f3g\u0142 realizowa\u0107 swoich artystycznych zamierze\u0144.<\/p>\n

POCZ\u0104TE KARIERY,\u00a0MA\u0141\u017bE\u0143STWO<\/strong><\/u><\/p>\n

W 1770 roku m\u0142ody Goya wyjecha\u0142 do W\u0142och. Najprawdopodobniej najpierw zwiedzi\u0142 Mediolan, Boloni\u0119 i Neapol, aby zatrzyma\u0107 si\u0119 na d\u0142u\u017cej w Rzymie. W Rzymie studiowa\u0142 u polskiego malarza, Tadeusza Kuntze-Konicza zwanego Taddeo Pollacco. W kwietniu 1771, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w konkursie og\u0142oszonym przez Akademi\u0119 Sztuk Pi\u0119knych w Parmie. Jego praca zatytu\u0142owana Hannibal odkrywaj\u0105cy ziemie Italii ze szczyt\u00f3w Alp otrzyma\u0142a drug\u0105 nagrod\u0119 w uznaniu kolorystycznych umiej\u0119tno\u015bci m\u0142odego Goi. Powr\u00f3ci\u0142 do kraju jako malarz wyr\u00f3\u017cniony w Italii. Dosta\u0142 propozycj\u0119 namalowania fresku na ch\u00f3rze w ko\u015bciele Nuestra Se\u00f1ora del Pilar w Saragossie. Jego projekt zosta\u0142 zaakceptowany, a w 1772 roku uko\u0144czone malowid\u0142o zdoby\u0142o uznanie publiczno\u015bci. W nast\u0119pnym roku Goya o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Josef\u0105 Bayeu, siostr\u0105 s\u0142ynnego w\u00f3wczas malarza i dawnego nauczyciela. Mieli pi\u0119cioro dzieci, z kt\u00f3rych prze\u017cy\u0142o tylko jedno: syn Javier.Szwagier, Bayeu, wprowadzi\u0142 Goy\u0119 do kr\u00f3lewskiej manufaktury arras\u00f3w Santa Barbara. Manufaktur\u0105 zarz\u0105dza\u0142 Mengs, kt\u00f3ry zleci\u0142 poleconemu przez Bayeu malarzowi wykonanie serii projekt\u00f3w na gobeliny. Goya dostarczy\u0142 30 projekt\u00f3w w ci\u0105gu trzech lat i sta\u0142 si\u0119 wzgl\u0119dnie zamo\u017cnym cz\u0142owiekiem. Nast\u0119pnym zleceniem by\u0142a seria rycin, wed\u0142ug portret\u00f3w p\u0119dzla Vel\u00e1zqueza. W 1780 roku Goya zosta\u0142 jednog\u0142o\u015bnie przyj\u0119ty w poczet cz\u0142onk\u00f3w Akademii San Fernando. Jako \u015bwie\u017co upieczony akademik wszed\u0142 w artystyczny konflikt ze swoim dawnym promotorem, Bayeu. Konflikt okaza\u0142 si\u0119 tym bardziej bolesny, \u017ce \u017cona Goi, Josefa z domu Bayeu – stan\u0119\u0142a po stronie brata, a nie m\u0119\u017ca. W roku nast\u0119pnym umar\u0142 ojciec Goi i siostra Rita.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

NA DWORZE KR\u00d3LEWSKIM<\/strong><\/u><\/p>\n

W 1783 roku Goya wyjecha\u0142 do Arenas de San Pedro, gdzie na zlecenie don Ludwika (m\u0142odszego brata Karola III) portretowa\u0142 jego rodzin\u0119. Wkr\u00f3tce sam kr\u00f3l Karol III zechcia\u0142 mie\u0107 sw\u00f3j portret p\u0119dzla malarza. Uznanie cz\u0142onk\u00f3w kr\u00f3lewskiej rodziny sta\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem zawrotnej kariery Goi. Wszyscy chcieli mie\u0107 portret malowany przez malarza rodziny kr\u00f3lewskiej. Wkr\u00f3tce w 1786 roku Goya oficjalnie zosta\u0142 mianowany malarzem kr\u00f3lewskim, a w 1789 roku ju\u017c przez Karola IV – pierwszym malarzem nadwornym. (W tym samym czasie we Francji wybuch\u0142a rewolucja francuska). Na zlecenie kr\u00f3la Goya malowa\u0142 projekty gobelin\u00f3w. Buntowa\u0142 si\u0119 przeciw temu zaj\u0119ciu – jako niegodnemu dla kr\u00f3lewskiego malarza – ale by\u0142 zale\u017cny od swojego mocodawcy i nie potrafi\u0142 mu odm\u00f3wi\u0107 – ryzykuj\u0105c karier\u0119. Z tego okresu pochodzi m.in. projekt gobelinu Kuk\u0142a. Goya sta\u0142 si\u0119 zamo\u017cnym i uznanym malarzem. Schlebia\u0142 mu poklask arystokracji. Uczy\u0142 si\u0119 francuskiego i podpisywa\u0142 swoje prace Francisco de Goya. Jednocze\u015bnie prze\u017cywa\u0142 dramat jako artysta, kt\u00f3ry marnuje sw\u00f3j talent na g\u0142upstwa. Projektowane przeze\u0144 gobeliny, zamawiane przez kr\u00f3la, by\u0142y na \u017cyczenie Karola IV wiejskimi sielankami utrzymanymi w duchu rokokowego sentymentalizmu. Projekty gobelin\u00f3w i portrety Goi, jak np. Portret Sebastiana Martineza, artystycznie zupe\u0142nie nie przystawa\u0142y do siebie.\u00a0Osza\u0142amiaj\u0105cy sukces malarza, ale i uzale\u017cnienie od monarchy przerwa\u0142a w roku 1792 powa\u017cna choroba Goi. Artysta przez prawie rok walczy\u0142 ze \u015bmierci\u0105, parali\u017cem i \u015blepot\u0105 – doszed\u0142 do zdrowia tylko cz\u0119\u015bciowo – pozosta\u0142 g\u0142uchy, lecz g\u0142uchota wyostrzy\u0142a jeszcze bardziej jego wra\u017cliwo\u015b\u0107 wzrokow\u0105. (W tym czasie we Francji kr\u00f3l Ludwik XVI i jego \u017cona Maria Antonina zostali zgilotynowani). Po roku Goya wr\u00f3ci\u0142 do malowania. W 1795 roku, po \u015bmierci swojego szwagra Bayeu, Goya zosta\u0142 dyrektorem Akademii San Fernando, do kt\u00f3rej tak trudno by\u0142o mu si\u0119 dosta\u0107.\u00a0W roku nast\u0119pnym namalowa\u0142 pierwszy portret ekscentrycznej i niewiernej ksi\u0119\u017cnej Marii del Pilar Teresy Cayetany de Silva y Alvarez de Toledo, 13. ksi\u0119\u017cnej Alba, do kt\u00f3rej \u017cywi\u0142 mi\u0142o\u015b\u0107. Ksi\u0119\u017cna Alba by\u0142a uznawana za najpi\u0119kniejsz\u0105 kobiet\u0119 Hiszpanii. Po \u015bmierci ksi\u0119cia Alby, malarz sp\u0119dzi\u0142 wiele miesi\u0119cy w Sancular w Andaluzji w towarzystwie ksi\u0119\u017cnej. Z tego okresu pochodz\u0105 rysunki, kt\u00f3re Goya traktowa\u0142 jak ulotne szkice. Niezale\u017cno\u015b\u0107 ksi\u0119\u017cnej sta\u0142a si\u0119 lekcj\u0105 niezale\u017cno\u015bci dla malarza.<\/p>\n

UNIEZALE\u017bNIENIE<\/strong><\/u><\/p>\n

W roku 1797 porzucony Goya powr\u00f3ci\u0142 do Madrytu i stworzy\u0142 seri\u0119 80 rycin Kaprysy wydanych w 1799 roku. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas nowy okres w jego tw\u00f3rczo\u015bci. Kaprysy to \u015bwiadectwo ca\u0142kowitej niezale\u017cno\u015bci artysty – nie by\u0142a to kapry\u015bno\u015b\u0107 typowa dla ksi\u0119\u017cnej Alby – ale krytyka wszelkich przejaw\u00f3w spo\u0142ecznej niesprawiedliwo\u015bci; w\u0142\u0105cznie z postanowieniami trybuna\u0142u Inkwizycji, np. sprawa Galileusza. Lapidarnym okre\u015bleniem tematyki ca\u0142ego cyklu mo\u017ce by\u0107 tytu\u0142 jednej z rycin: Gdy rozum \u015bpi, budz\u0105 si\u0119 demony. Goya, obawiaj\u0105c si\u0119 o los rycin, ofiarowa\u0142 je panuj\u0105cemu kr\u00f3lowi Karolowi IV, nie dlatego, \u017ce ceni\u0142 go jako kolekcjonera sztuki, ale aby uchroni\u0107 grafiki przed Inkwizycj\u0105. W roku 1798 Karol IV zleci\u0142 Goi wykonanie fresk\u00f3w w nowym ko\u015bciele w San Antonio de la Florida niedaleko Madrytu. Freski te to najwi\u0119ksze osi\u0105gni\u0119cie Goi w zakresie malarstwa sakralnego. Tutaj Goya zastosowa\u0142 swoje w\u0142asne uj\u0119cie formy, polegaj\u0105ce na szybkim nanoszeniu farby na pod\u0142o\u017ce, tak \u017ce dukt p\u0119dzla by\u0142 dobrze widoczny. Dawniej by\u0142o to przyczyn\u0105 sporu z Bayeu i odrzucenia pracy przez zamawiaj\u0105cych, kt\u00f3rzy \u017c\u0105dali „doko\u0144czenia dzie\u0142a” – tym razem publiczno\u015b\u0107 zaakceptowa\u0142a takie malarstwo.\u00a0W latach 1800-1801 Goya namalowa\u0142 Portret rodziny kr\u00f3lewskiej (Rodzina Karola IV), kt\u00f3ry okre\u015blany jest mianem arcydzie\u0142a sztuki portretowej wszystkich czas\u00f3w. Portretowa\u0142 wielu arystokrat\u00f3w, ich \u017cony i dzieci. Jego wnikliwe spojrzenie i pewna r\u0119ka wydobywa\u0142y psychologiczne subtelno\u015bci portretowanych os\u00f3b – a Goya-malarz nie by\u0142 ju\u017c bezkrytyczny wobec arystokrat\u00f3w i uwidacznia\u0142 ich s\u0142abo\u015bci i wady – przedstawia\u0142 prawd\u0119 psychologiczn\u0105 portretowanych os\u00f3b.<\/p>\n

Z tego okresu pochodz\u0105 zapewne te\u017c dwa s\u0142ynne obrazy Goi Maja naga i Maja ubrana namalowane najpewniej oko\u0142o roku 1805 na zlecenie Godoya, kr\u00f3lewskiego ministra. Nie wiadomo kto pozowa\u0142 do tych obraz\u00f3w, a to, i\u017c by\u0142a to ksi\u0119\u017cna Alba, to plotka, gdy\u017c ksi\u0119\u017cna umar\u0142a w roku 1802 w wieku 40 lat.<\/p>\n

Rok 1808 to pocz\u0105tek lat okupacji Hiszpanii przez Francuz\u00f3w pod wodz\u0105 Napoleona Bonaparte. Rewolucja francuska dotar\u0142a w ten spos\u00f3b do Hiszpanii i zmiot\u0142a dawn\u0105 pot\u0119g\u0119 hiszpa\u0144skiej monarchii. Z tego roku pochodzi obraz Kolos (albo Panika) (jednak autorstwo Goi jest mocno kwestionowane, Muzeum Prado og\u0142osi\u0142o, \u017ce nie jest to dzie\u0142o Goi[2]). Innym s\u0142ynnym obrazem jest Rozstrzelanie powsta\u0144c\u00f3w madryckich 3 maja 1808 roku – obraz namalowany w roku 1814 po zako\u0144czeniu okupacji francuskiej i doj\u015bciu do w\u0142adzy Ferdynanda VII.<\/p>\n

W czasie wojen napoleo\u0144skich Goya stworzy\u0142 sw\u00f3j najbardziej dramatyczny cykl rycin Okropno\u015bci wojny Patrz: Commons. Przy tym cyklu Goi obraz Wolno\u015b\u0107 wiod\u0105ca lud na barykady Eugene Delacroix wydaje si\u0119 dziecinnie niedojrza\u0142y, wr\u0119cz naiwny. W latach okupacji francuskiej, w roku 1812, zmar\u0142a \u017cona malarza, Josefa. Po wojnie Goya portretowa\u0142 Ferdynanda VII, ale stosunki z hiszpa\u0144skim kr\u00f3lem by\u0142y bardzo ch\u0142odne. Goy\u0119 podejrzewano o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z by\u0142ym okupantem; namalowa\u0142 bowiem w 1812 roku portret Wellingtona. Hiszpanie nie wiedzieli, i\u017c w trakcie malowania tego obrazu niemal nie dosz\u0142o do potyczki pomi\u0119dzy Anglikiem a Hiszpanem, bowiem Goya „wstawi\u0142” g\u0142ow\u0119 Anglika w tors Manuela Godoya, na nieuko\u0144czonym portrecie konnym nielubianego ministra (i wroga) i odda\u0142 tak przerobiony portret konny po pi\u0119tnastu dniach od zam\u00f3wienia. Wszystko to pono\u0107 doprowadzi\u0142o Anglika do w\u015bciek\u0142o\u015bci i dosz\u0142o do powa\u017cnego zatargu z malarzem, podczas kt\u00f3rego Goya si\u0119gn\u0105\u0142 po pistolet, a Anglik po szpad\u0119. Zaj\u015bcie z trudem za\u0142agodzili obecni przy nim ludzie. Z kolei Inkwizycja wezwa\u0142a malarza, aby wyt\u0142umaczy\u0142 okoliczno\u015bci powstania obrazu Maja naga.<\/p>\n

W atmosferze nieufno\u015bci i podejrze\u0144, w roku 1819, Goya opu\u015bci\u0142 Madryt i naby\u0142 Quinta del Sordo, tzw. Dom G\u0142uchego (poprzedni w\u0142a\u015bciciel domu te\u017c by\u0142 g\u0142uchy). Tam zamieszka\u0142 wraz z ostatni\u0105 kobiet\u0105 swojego \u017cycia, m\u0142od\u0105 Leokadi\u0105 Zorill\u0105 (Weiss), oraz ich c\u00f3rk\u0105 Mari\u0105 del Rosario. Pod koniec 1819 roku Goya prze\u017cy\u0142 nawr\u00f3t choroby, ale tym razem wyszed\u0142 z niej obronn\u0105 r\u0119k\u0105. Po odzyskaniu zdrowia stworzy\u0142 najbardziej tajemniczy i pesymistyczny cykl fresk\u00f3w malowanych olejno bezpo\u015brednio na tynku, tzw. Czarnych obraz\u00f3w 1820-1824, kt\u00f3re zosta\u0142y przeniesione p\u00f3\u017aniej na p\u0142\u00f3tno i obecnie znajduj\u0105 si\u0119 w Muzeum Prado. Obrazy te to przejmuj\u0105ca wizja upadku dawnego \u015bwiata, obraz n\u0119dzy i rozpadu tradycyjnych warto\u015bci, zniszczenia i samozag\u0142ady; np.: Saturn po\u017ceraj\u0105cy jedno ze swoich dzieci. Malowid\u0142a wype\u0142nia\u0142y \u015bciany Quinta del Sordo: siedem na parterze i siedem na pi\u0119trze. Ostatnim malowid\u0142em na pi\u0119trze by\u0142 Pies, kt\u00f3ry w por\u00f3wnaniu do innych jest wyrazem nadziei. Pies wystawia \u0142eb poza plam\u0119 czerni – tam, gdzie rozpoczyna si\u0119 bli\u017cej nie okre\u015blona, ale \u015bwietlista przestrze\u0144.<\/p>\n

OSTATNIE LATA \u017bYCIA<\/strong><\/u><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W 1824 roku 78-letni Goya opu\u015bci\u0142 Quinta del Sordo i Hiszpani\u0119 i zamieszka\u0142 w Bordeaux, wraz z 36-letni\u0105 w\u00f3wczas Leokadi\u0105 oraz 10-letni\u0105 Mari\u0105 del Rosario. Tam powsta\u0142 cykl rycin Tauromachia – walki byk\u00f3w Patrz: Commons. Tam tak\u017ce Goya sko\u0144czy\u0142 cykl rycin Disparates (Szale\u0144stwa) (1815-1824), kt\u00f3ry zosta\u0142 wydany wraz z Okropno\u015bciami wojny ju\u017c po \u015bmierci artysty. Cykl Disparates zosta\u0142 nazwany przez wydawc\u00f3w z Akademii San Fernando Przys\u0142owiami, bowiem nie znali oni autorskich odbitek z pracowni Goi, gdzie pojawia\u0142y si\u0119 tytu\u0142y Disparate. Jednym z pi\u0119kniejszych i optymistycznych p\u00f3\u017anych obraz\u00f3w Goi jest Mleczarka, podobna w nastroju do wcze\u015bniejszej Nosicielki wody.<\/p>\n

Ostatnie lata \u017cycia Goi to dalsze tw\u00f3rcze eksperymenty z technikami graficznymi. Goya by\u0142 pionierem rozwoju litografii w Hiszpanii (Tauromachia). Wykona\u0142 te\u017c czterdzie\u015bci miniatur na ko\u015bci s\u0142oniowej technik\u0105 wynalezion\u0105 przez siebie. Wiele k\u0142opot\u00f3w przysporzy\u0142y badaczom rysunki wykonywane przez Goy\u0119 wsp\u00f3lnie z ma\u0142\u0105 Rosarito. Nie wiadomo, kt\u00f3re z nich rysowa\u0142 Goya, kt\u00f3re s\u0105 dzie\u0142em ich obojga, a kt\u00f3re 10-12-letnia Rosarito zrobi\u0142a sama – mia\u0142a bowiem genialny dar na\u015bladowania swojego mistrza.<\/p>\n

WP\u0141YW NA MALARSTWO<\/strong><\/u><\/p>\n

\u00a0Czas pokaza\u0142, i\u017c Francisco Goya by\u0142 najwybitniejszym malarzem hiszpa\u0144skim od czas\u00f3w tzw. hiszpa\u0144skiego z\u0142otego wieku (XVI-XVII wieku). Goya kszta\u0142cony za m\u0142odu na malarza klasycystycznego by\u0142 jednocze\u015bnie kontynuatorem tradycji weneckiej i barokowej, co zawdzi\u0119cza\u0142 kontaktowi z Giovannim Tiepolo, a jeszcze bardziej swojemu zachwytowi nad dzie\u0142ami Vel\u00e1zqueza. Goya udowodni\u0142, \u017ce nie by\u0142o sprzeczno\u015bci pomi\u0119dzy klasycyzmem a tradycj\u0105 Baroku. (T\u0119 sprzeczno\u015b\u0107 widzia\u0142 jedynie zbyt „biurokratyczny” Czech, Mengs. Druga nagroda na konkursie w Parmie potwierdzi\u0142a to). Hiszpan malowa\u0142 freski o tre\u015bci religijnej w \u015bwi\u0105tyniach, portrety monarch\u00f3w i papie\u017cy (np. \u015aw. Grzegorz), tak jak jego wielcy poprzednicy. Ale wydarzenia dziejowe sprawi\u0142y, \u017ce ten \u015bwiat si\u0119 za\u0142ama\u0142, a taka sztuka utraci\u0142a swoj\u0105 aktualno\u015b\u0107. Wed\u0142ug J\u00f3zefa Supi\u0144skiego: Brak dzia\u0142ania dla dobra og\u00f3\u0142u przez jednostki posiadaj\u0105ce w\u0142adz\u0119 sta\u0142 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em upadku feudalnej budowy spo\u0142ecznej. Rewolucja francuska i jej ekspansja do Europy (w tym do Hiszpanii) poprzez \u017co\u0142nierzy Napoleona spowodowa\u0142a jeszcze wi\u0119cej cierpie\u0144; jeszcze wi\u0119kszy zam\u0119t i upadek dobrych obyczaj\u00f3w. To wymaga\u0142o zmiany koncepcji sztuki. Goya, zamierzaj\u0105c „da\u0107 \u015bwiadectwo prawdzie” – jak mawia\u0142 – zreformowa\u0142 sztuk\u0119; nada\u0142 jej nowy wyraz (nowoczesny do dzisiaj) oraz now\u0105 funkcj\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a i jest nadal realizowana przez najwybitniejszych artyst\u00f3w. T\u0105 funkcj\u0105 jest walka artysty o spo\u0142eczn\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107. Zosta\u0142o to p\u00f3\u017aniej dobitnie wyartyku\u0142owane w romantyzmie, ale Goya by\u0142 prekursorem w takim podej\u015bciu do sztuki. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w osi\u0105gni\u0119ciu tej przemiany pomog\u0142a Goi choroba; pierwsza w roku 1792, druga w roku 1819. Obie choroby spot\u0119gowa\u0142y si\u0142\u0119 wyrazu jego sztuki. Goya, wychodz\u0105c z obj\u0119\u0107 „pewnej \u015bmierci”, odrzuca\u0142 nie tylko towarzyskie konwenanse i artystyczne kanony, ale przede wszystkim l\u0119k. Dzi\u0119ki talentowi, odwadze i ich sile, wykreowa\u0142 nowe oblicze sztuki, a\u017c po wiek XX. Goya sta\u0142 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla malarzy swojego i nast\u0119pnego stulecia; Delacroix, Maneta, Daumiera, Muncha, symbolist\u00f3w, impresjonist\u00f3w, fowist\u00f3w, surrealist\u00f3w, ale przede wszystkim dla Pabla Picassa, kt\u00f3ry mawia\u0142, \u017ce wielki malarz rodzi si\u0119 raz na sto lat.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

SPU\u015aCIZNA<\/strong><\/u><\/p>\n

Wszystkie rysunki Goi Patrz: Commons zosta\u0142y zebrane w o\u015bmiu albumach i oznaczone literami od A do H. Albumy ukazuj\u0105, jak zmienia\u0142 si\u0119 stosunek Goi do rysunk\u00f3w; od szybkich notatek i funkcji pomocniczej ku traktowaniu ich jak prace autonomiczne, posiadaj\u0105ce pe\u0142n\u0105 warto\u015b\u0107 artystyczn\u0105.<\/p>\n

DZIE\u0141A ARTYSTY<\/strong><\/u><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n